Oostenrijkse palen in Zeeuwsch-Vlaanderen

Inleiding Overslag Westdorpe / Philippine / Sas van Gent Sluis / St. Anna ter Muiden

Inleiding

tweede paal in Overslag Als voorbereiding op onze vakantie in Cadzand (2004) las ik het boekje "Merkwaardige grenspalen en grensstenen" van M.A.Aalbregtse. Dit alleraardigst geschrift van uit 1976 over grenspalen in Zeeuwsch-Vlaanderen had een collega op het werk ergens voor mij opgeduikeld. Naast hoofdstukken over jurisdictiepalen, kantonpalen, limietpalen en andere historische palen is er ook een hoofdstuk over 'Oostenrijkse palen'. Het boekje bevat veel info over de geschiedenis van deze palen en over de standplaatsen in 1976 van deze palen, inclusief sober fotomateriaal in zwart-wit. De posities van de palen staan nauwkeurig beschreven, waardoor het zoeken vaak eenvoudig werd.
Wat opvalt, is dat veel palen in de loop der jaren verplaatst zijn. Ook na 1976 is er nog met deze palen 'gesleept', wat tot enkele zoek- en uitzoektochten tijdens onze zomervakantie leidde.

Geschiedenis

De zogenaamde Oostenrijkse palen werden kort na het verdrag van Fontainebleau van 1785 geplaatst. Ze dienden ter aanduiding van de grens tussen de Oostenrijkse Nederlanden en de Republiek der zeven provincieen.
De palen zijn nog te vinden in Zeeuwsch-Vlaanderen, Limburg en Belgisch Limburg. Waarom daartussen niet, weet ik niet. De Limburgse palen heb ik nog niet gezocht, maar die komen ook nog wel eens aan de beurt.
Aalbregtse vond 15 Zeeuwsch-Vlaamse palen. De palen hebben eigenlijk maar korte tijd dienst gedaan. Van na 1785 tot het vertrek van de Oostenrijkers en de komst van de Fransen in 1795. Later was hun lot onzeker, omdat ze niet meer formeel een grens aangaven en omdat niemand zich verantwoordelijk voelde voor het behoud van deze fraaie palen. Hierdoor vielen veel palen ten prooi aan vernieling of verplaatsing. Palen die in de weg stonden werden vernield, verplaatst of verdwenen onder de grond. Eén en ander leidt er dus toe, dat veel palen weg of verplaatst zijn. Met de groei van historisch besef, groeit ook de zorg voor cultureel erfgoed. Inmiddels worden de palen gekoesterd. Een jaar of tien geleden is er te Overslag nog een paal gevonden en ook in Sas van Gent is uit brokstukken een paal gereconstrueerd, waardoor het totaal volgens mijn eigen telling op 17 komt. Slechts één paal staat nog op de oorspronkelijke plaats.

De palen

Haar hoog mogende Aalbregtse beschrijft de palen als volgt:
"De palen zijn uit één stuk gehouwen, 190 cm hoog met zijden van 36 en 37 cm breedte beneden en naar boven versmallend tot 34,5 bij 35,5 cm. Ze zijn gekroond met een afgeknotte top van 15 cm hoogte. Ze dragen op de enen zijde en reliëf een medaillon van 31 bij 39 cm met de Staatse staande en gekroonde leeuw met als symbolen van Eéndracht in de linkerklauw een bundel van 7 samengebonden pijlen met de punten omlaag gericht en in de rechterklauw als symbool van het Recht een krom zwaard; op de tegenovergestelde zijde de Oostenrijkse 'dubbele arend' met gespleten hals en dubbele kop, de ene naar rechts en andere naar links gewend; de vleugels zijn uitgespreid en naar boven gericht; boven de gespleten hals de keizerlijke kroon, dragende een wereldbol waarop een kruis. De medaillons met de wapenfiguren zijn ovaal en zitten en reliëf op de steen als waren zij erop geplakt".
NB: op de palen die ik vond, trof ik bij alle leeuwen -voor zover nog zichtbaar- slechts 6 samengebonden pijlen aan ! Curieus !!